رسانه‌هاي مدرن ادراک ما را تغيير داده‌اند

يکصد و سيزدهمين جلسه گروه علمي فلسفه هنر و ارتباطات مجمع عالي حکمت اسلامي با موضوع »معرفت‌شناسي رسانه‌هاي مدرن« و با سخنراني اصغر فهيمي‌فر عضو هيئت علمي گروه پژوهش هنر دانشگاه تربيت مدرس برگزار شد. در اين نشست علمي که به‌صورت مجازي و با حضور پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه فلسفه هنر و ارتباطات برگزار شد، تحولات معرفت‌شناختي و زيبايي‌شناختي رسانه‌هاي مدرن و نسبت آن‌ها با انتقال مفاهيم فرهنگ ديني مورد بحث قرار گرفت.
رسانه‌هاي مدرن؛ ادامه يا گسست از گذشته؟
فهيمي‌فر با بيان اينکه رسانه‌هاي مدرن را نبايد صرفاً »جديد« و امتداد خطي رسانه‌هاي سنتي دانست، گفت: اين رسانه‌ها از اساس ماهيت، زبان و الگوهاي تعامل متفاوتي دارند و فهم دقيق اين تفاوت‌ها شرط اصلي براي تصرف کارآمد و بومي‌سازي آن‌هاست.وي يادآور شد که رسانه‌هاي مدرن، از قرن شانزدهم و هفدهم ميلادي به تدريج با رشد مدرنيته پديد آمدند و همزمان با آن، الگوهاي ادراکي و فرهنگي نويني در جوامع شکل گرفت. به گفته او، بخشي از اين تحولات محصول عقل‌گرايي فلسفي غرب بود و بخشي ديگر، ناشي از ماهيت خود رسانه‌هاي نو.فهيمي‌فر با ارجاع به ايده مشهور »رسانه همان پيام است«تأکيد کرد: انتخاب رسانه نه تنها روش انتقال پيام، بلکه ماهيت و کيفيت درک آن را تعيين مي‌کند.
وي افزود: ادراکات عقلاني و ذوقي ما تحت تأثير ماهيت فني و زيبايي‌شناختي رسانه قرار مي‌گيرد. تفاوت ميان حضور در يک مجلس منبر و ديدن همان منبر در تلويزيون، صرفاً تفاوت زاويه ديد نيست؛ بلکه تفاوت در الگوي ادراک و تجربه معنوي است.به گفته اين مدرس دانشگاه اين ويژگي باعث مي‌شود حتي مفاهيم عميق ديني يا فلسفي، در قالب رسانه‌اي مدرن، بازتعريف يا حتي دگرگون شوند.
قالب‌ها و زيبايي‌شناسي پنهان
وي با اشاره به تجربه توليد و پخش برنامه‌هاي مذهبي گفت: وقتي يک مراسم عاشورايي را با همان فنون نمايشي برنامه‌هاي سرگرمي مي‌سازيم، پيام مذهبي ناخواسته در چارچوب زيبايي‌شناسي سکولار قرار مي‌گيرد.
اين امر مشکل محتوايي نيست، بلکه ناشي از قالب و زبان رسانه است.وي جهان رسانه‌هاي مدرن را به شدت متأثر از زيبايي‌شناسي غربي دانست و بي‌توجهي به اين مسئله را يکي از موانع تأثيرگذاري فرهنگي دانست.
مشکل انتقال سنت به قالب مدرن
فهيمي‌فر ضمن مقايسه تجربه غرب و ايران تصريح کرد: غرب توانسته است رسانه‌هاي سنتي خود را در قالب مدرن بازآفريني کند؛ نقاشي، رمان و تئاتر به زبان سينما و تلويزيون ترجمه شده‌اند. اما در ايران، تعزيه يا موسيقي آئيني نتوانسته‌اند در قالب مدرن همان اثرگذاري گذشته را داشته باشند.مدرس دانشگاه بيان کرد: تعزيه در فضاي طبيعي خود تجربه‌اي عميق و پرمعناست، اما نمونه تلويزيوني آن از نظر زيبايي‌شناسي و همذات پنداري مخاطب بسيار ضعيف عمل مي‌کند.وي فضاي مجازي و شبکه‌هاي اجتماعي را مرحله تازه‌اي از تحول رسانه‌اي دانست که در آن مرز ميان توليدکننده و مصرف‌کننده پيام فرو ريخته است: در اينستاگرام، کاربر همزمان مخاطب و توليدکننده است. اين تغيير بنيادين، اقتضائات تازه‌اي در انتقال مفاهيم، مديريت پيام و زيبايي‌شناسي ارتباط ايجاد مي‌کند.
رسانه و شکل‌گيري جامعه مدرن
فهيمي‌فر رسانه‌هاي مدرن را نه تنها ابزار بيان، بلکه يکي از عوامل اصلي شکل‌دهنده جامعه مدرن دانست: نمي‌توان جامعه مدرن را بدون تلويزيون، سينما، راديو و اينترنت تصور کرد. اين رسانه‌ها با نظام‌هاي کدگذاري تازه، واقعيت‌هاي جديدي را تعريف مي‌کنند و نحوه ادراک و سازمان‌بندي معرفت را تغيير مي‌دهند.
به گزارش امانت به نقل از مهر،وي در پايان بر لزوم ارتقاي سواد رسانه‌اي با رويکرد فلسفي تأکيد کرد و گفت: سواد رسانه‌اي فراتر از مهارت استفاده از ابزار است؛ يعني شناخت فرايندهاي فني، زيبايي‌شناسي و معرفت‌شناسي رسانه و يافتن راه‌هاي تصرف آن براي انتقال مؤثر مفاهيم بومي و ديني. بدون اين شناخت، ما مصرف‌کننده منفعل خواهيم بود و مديريت پيام در اختيار ديگران باقي مي‌ماند.